Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej: Historia Tysiącletniej Więzi Dwóch Narodów

Fenomen polsko-węgierskiej przyjaźni nie ma odpowiednika w historii światowej. Żadne inne narody nie mogą poszczycić się tak długą i głęboką więzią kulturową. Zrozumienie korzeni tej relacji wymaga podróży przez stulecia wspólnej historii.

Każdego roku 23 marca obchodzimy niezwykłe święto łączące dwa bratnie narody. Dzień przyjaźni polsko-węgierskiej to wyjątkowa okazja do wspomnienia tysiącletniej historii przyjaźni. Ta więź przetrwała najtrudniejsze chwile w dziejach Europy.

Ustanowienie Dnia Przyjaźni Polsko-Węgierskiej - Moment Historyczny 2007 Roku

Oficjalne obchody święta rozpoczęły się w 2007 roku. Dwanaście marca tego roku parlament węgierski jednomyślnie przyjął deklarację. Uznano wtedy 23 marca za Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej.

Cztery dni później Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął analogiczną uchwałę przez aklamację. Prezydenci obu państw, Lech Kaczyński i László Sólyom, odsłonili w Győr symboliczny pomnik. Przedstawiał on dwa dęby o połączonych korzeniach.

Symbolika Pomnika

Rzeźba autorstwa Dávida Tótha przedstawia dwa potężne dęby. Ich oddzielne pnie symbolizują niepodległość każdego z narodów. Korzenie splecione pod ziemią ukazują niewidzialną więź.

Pomnik znajduje się na placu Bema w Győr. To miejsce pełne znaczenia dla obu narodów. Na kamieniu wyryte zostały słowa Stanisława Worcella z 1849 roku.

Treść Uchwały Parlamentarnej

Dokument podkreśla tysiącletnią historię wspólnych doświadczeń. Wymienia działania polityczne, społeczne i kulturalne. Akcentuje wzajemną pomoc w trudnych chwilach dziejowych.

Uchwała wspomina kluczowe postacie: Stefana Batorego i Józefa Bema. Podkreśla wspólne członkostwo w Unii Europejskiej i NATO. To fundamenty współczesnej współpracy.

Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej pomnik dębów w Győr

Korzenie Polsko-Węgierskiej Przyjaźni: Od X Wieku Po Czasy Współczesne

Historia przyjaźni rozpoczęła się ponad tysiąc lat temu. W X wieku oba królestwa przyjęły chrześcijaństwo. To otworzyło drogę do wspólnych działań na arenie międzynarodowej.

Podobne położenie geopolityczne zbliżyło oba państwa. Wspólna naturalna granica istniała przez niemal tysiąc lat. To ułatwiało współpracę i wzajemne wsparcie w czasie zagrożeń.

„Węgry i Polska to dwa wiekuiste dęby, każdy z nich wystrzelił pniem osobnym i odrębnym, ale ich korzenie, szeroko rozłożone pod powierzchnią ziemi, i splątały się, i zrastały niewidocznie. Stąd byt i czerstwość jednego jest drugiemu warunkiem życia i zdrowia."
— Stanisław Worcell

Pierwsze Stulecia Współpracy

W roku 1001 król Stefan I Święty nawiązał kontakty dyplomatyczne z Polską. Podbił tereny dzisiejszej Słowacji. Jego państwo stało się sąsiadem królestwa Bolesława Chrobrego.

Wspólne zagrożenie ze strony Niemiec zbliżyło oba kraje. W 1108 roku zawarto pierwsze przymierze wojenne. Żołnierze walczący ramię w ramię zaprzyjaźnili się ze sobą.

Historia przyjaźni polsko-węgierskiej średniowieczne zamki i rycerze

Dynastie i Małżeństwa Królewskie

Małżeństwa dynastyczne Piastów umacniały wzajemne relacje. Mieszko II Lambert wydał córkę za króla Węgier Belę I. Z tego związku narodził się Władysław I Święty.

Przyszły król węgierski wychował się w Krakowie. Mówił i pisał lepiej po polsku niż we własnym języku ojczystym. To pokazuje głębokość kulturowych powiązań między narodami.

Ciekawostka historyczna: Po zabójstwie biskupa Stanisława na Węgry uciekł Bolesław II Śmiały. Został tam serdecznie przyjęty mimo trudnej sytuacji politycznej. To dowód głębokiej przyjaźni już w XI wieku.

Unie Personalne i Wspólni Władcy: Złote Karty Historii

Unia wyszehradzka z 1339 roku położyła fundamenty pod przyszłe współrządy. Po śmierci Kazimierza Wielkiego tron polski objął Ludwik Andegaweński. Był on jednocześnie królem Węgier.

Aby utrzymać koronę polską w dynastii, wydał przywilej koszycki w 1374 roku. Ten dokument stał się podwaliną demokracji szlacheckiej. Korona przypadła później jego córce Jadwidze Andegaweńskiej.

Królowa Jadwiga i Stefan Batory

Jadwiga była jedną z pierwszych prawdziwych żeńskich monarchiń w Europie. Jej fundacja umożliwiła odbudowę Akademii Krakowskiej. To miało ogromne znaczenie dla rozwoju nauki w Polsce.

Stefan Batory, wywodzący się z Siedmiogrodu, został królem elekcyjnym. Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych władców Polski. Zreformował wojsko polskie na wzór węgierski.

Stefan Batory król Polski węgierskiego pochodzenia portret historyczny

    Osiągnięcia Stefana Batorego

    • Reformy wojska polskiego według wzorów węgierskich
    • Utworzenie piechoty wybranickiej
    • Umocnienie terytorialne Rzeczypospolitej
    • Rozwój kultury renesansowej
    • Wzmocnienie pozycji międzynarodowej państwa

    W okresie panowania dynastii Jagiellonów na dworze węgierskim wychowywał się Zygmunt I Stary. Tam poznawał zdobycze renesansu. Później razem z królową Boną wprowadził je w Polsce.

    Polski Węgier Dwa Bratanki: Geneza Słynnego Przysłowia

    Przysłowie „Polak, Węgier – dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki" znają wszyscy. W języku węgierskim brzmi ono „Lengyel, magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát". Tłumaczenie dosłowne to „Polak, Węgier – dwoje dobrych przyjaciół, razem walczą i piją wino".

    Węgrzy znają jedenaście wersji tego przysłowia. W Polsce popularne są trzy warianty. Najprawdopodobniej powstało ono w czasach konfederacji barskiej w XVIII wieku.

    Pełna wersja przysłowia: „Polak, Węgier – dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki, oba zuchy, oba żwawi, niech im Pan Bóg błogosławi!"

    W XIX wieku intensyfikacja wzajemnej pomocy osiągnęła szczyt. Podczas powstania listopadowego kilkadziesiąt węgierskich komitatów podpisało petycję. Prosili Austrię o udzielenie pomocy walczącym Polakom.

    Rewolucja Węgierska 1848-1849 została zainspirowana polskimi powstaniami. Twórcy węgierskich ruchów wolnościowych z Lajosem Kossuthem czerpali z polskich doświadczeń. Ponad 3000 polskich ochotników wsparło węgierskie powstanie.

    Powstania Narodowe XIX Wieku

    Generał Józef Bem: Bohater Dwóch Narodów

    Gen. Józef Bem to postać nieśmiertelnie sławna na Węgrzech. Naczelny wódz powstania węgierskiego z 1848 roku do dziś nazywany jest przez Węgrów „ojczulkiem". Jego doskonałe dowodzenie w Siedmiogrodzie przerażało Habsburgów.

    Austria musiała zwrócić się o pomoc do Rosji. Car wysłał ponad 100 tysięcy żołnierzy. Dopiero to doprowadziło do upadku rewolucji po bardzo trudnej kampanii.

    Generał Józef Bem bohater Polski i Węgier pomnik

    Zapisz się na Newsletter Historyczny

    Otrzymuj fascynujące opowieści o polsko-węgierskiej przyjaźni i innych wyjątkowych momentach historii. Dołącz do społeczności pasjonatów historii już dziś!

    Zapisz się teraz

    Zasługi Bema nigdy nie zostały zapomniane. Otrzymał niezwykły dar od narodu węgierskiego. Odznaczono go Krzyżem Wielkim Orderu Świętego Stefana z gwiazdą orderową z diamentem.

    Diament wyjęto z korony pierwszego króla Węgier, Stefana I Świętego. W miejsce diamentu wstawiono plakietkę z nazwiskiem „Józef Bem". Znajduje się tam do dziś.

    „Dwa są narody w nas zjednoczone / I to narody – polski, węgierski! / Czy los sam działa potężniej od nich, / Gdy wspólny cel im przyświeca wielki?"
    — Sándor Petőfi, „Armia siedmiogrodzka"

    Inni Bohaterowie Wspólnej Walki

    Obok Bema wyróżnił się generał Józef Wysocki. W powstaniu styczniowym walczyło kilkudziesięciu Węgrów. Mjr Edward Nyáry oddał życie za sprawę polską w bitwie pod Panasówką.

    XX Wiek: Próba Przyjaźni w Czasach Wojny Światowej

    Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Węgry znalazły się po stronie przegranych I wojny światowej. Traktat w Trianon pozbawił ich dwóch trzecich ziem i ludności. Polska nie ratyfikowała tego traktatu.

    W 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej Węgry udzieliły militarnej pomocy. Przekazały 22 miliony nabojów i 30 tysięcy karabinów. To mogło przesądzić o zwycięstwie w bitwie warszawskiej.

    Przed wybuchem II wojny światowej rząd węgierski wydał jasne oświadczenie. Premier Pál Teleki oświadczył, że ze strony Węgier jest sprawą honoru narodowego nie brać udziału w akcji zbrojnej przeciw Polsce.

    Hitler zażądał przepuszczenia wojsk przez terytorium Węgier. Teleki odmówił w nocy z 8 na 9 września 1939 roku. To uniemożliwiło Niemcom atak od południa na Polskę.

    Dramatyczny gest premiera: Gdy rząd węgierski ugiął się pod niemieckim żądaniem zaatakowania Jugosławii, premier Teleki popełnił samobójstwo na znak protestu. Pozostawił list, w którym wyjaśnił swoją decyzję jako obronę honoru narodowego.

    Przywrócona w marcu 1939 roku wspólna granica polsko-węgierska umożliwiła tysiącom Polaków znalezienie schronienia. Około 140 tysięcy cywilnych i wojskowych uchodźców dotarło na Węgry. Dzięki temu mogli ewakuować się na Zachód.

    József Antall i Henryk Sławik

    József Antall senior stanął na czele specjalnego urzędu dla uchodźców. Razem z Henrykiem Sławikiem uratowali przed zagładą życie około 30 tysięcy polskich uchodźców. Uratowali też 5 tysięcy Żydów polskiego pochodzenia.

    Sławik został aresztowany przez Gestapo w maju 1944 roku. Osadzony w KL Mauthausen-Gusen, został zamordowany 23 sierpnia 1944 roku. Mimo tortur nie wydał węgierskiego współpracownika.

    II Wojna Światowa i Honor Węgierski

    Węgrzy w Powstaniu Warszawskim: Braterstwo w Ogniu Walki

    W przeddzień wybuchu Powstania Warszawskiego na terenie Okręgu Warszawskiego AK znalazło się około 30 tysięcy honwedów. Dowództwo węgierskie kategorycznie odmówiło chwycenia za broń przeciw powstańcom.

    Niemcy wycofali węgierskie oddziały na obrzeża miasta. Mieli umacniać pierścień śmierci i nie przepuszczać pomocy do Warszawy. Odniosło to odwrotny skutek.

    Pomoc Honwedów dla Powstańców

    Dzięki przychylności węgierskich oddziałów grupa kilkuset żołnierzy z Grupy Kampinos AK mogła przejść do Warszawy. Wsparli oni walki o Dworzec Gdański.

    Honwedzi dozbrajali powstańców, przepuszczali cywilów z miasta i partyzantów do miasta. Dokarmiali Polaków i podczas wspólnych nabożeństw odgrywali polskie pieśni patriotyczne.

    Negocjacje i Konsekwencje

    Doszło do oficjalnych rozmów między przedstawicielem AK a węgierskim dowództwem. Płk Jan Stępień rozmawiał z generałem Bélą Lengyelem w Zalesiu.

    Niemcy karali krnąbrnych sojuszników zmniejszaniem żołdu i ograniczaniem dostępu do informacji. Część honwedów przeszła na stronę powstańców i walczyła ramię w ramię.

    Powstanie Warszawskie 1944 węgierscy honwedzi wspierają powstańców

    Rok 1956: Polska Pomoc dla Powstania Węgierskiego

    Wydarzenia poznańskiego czerwca 1956 roku roznieciły nastroje w węgierskim społeczeństwie. Wiec pod pomnikiem generała Bema zorganizowano w obronie polskich studentów. To rozniecenie krwawo stłumione przez sowieckie czołgi powstanie węgierskie.

    Polacy mając w pamięci pomoc udzieloną przez bratanków podczas II wojny światowej pospieszyli z pomocą. W całym kraju odbywały się manifestacje poparcia dla Budapesztu. Polacy masowo oddawali krew dla Węgrów.

    Do Budapesztu wysłano tony lekarstw i innych niezbędnych artykułów. Finansowa wartość społecznego wsparcia sięgnęła dwóch milionów dolarów amerykańskich. To wielokrotnie przekroczyło pomoc udzieloną przez Stany Zjednoczone.

    Po upadku powstania wielu opozycyjnych Węgrów musiało wyemigrować z ojczyzny. Część z nich znalazła schronienie w Polsce. Węgierska i polska opozycja podjęła współpracę w czasach Solidarności.

    „Na ulicach Warszawy stały puszki z napisem: 'Na lekarstwa dla Węgrów'. Wśród wielu banknotów – jakiś list. W nim 50 złotych i na kartce napis z koślawych literek: 'miała mi za to mamusia kupić misia, ale tobie, dziewczynko z Budapesztu, bardziej są pieniążki potrzebne. Krysia z Warszawy'."
    — Z relacji prasowych 1956 roku

    Współczesna Przyjaźń: Współpraca w XXI Wieku

    Obalenie komunizmu i upadek ZSRS dały asumpt do kształtowania współpracy polsko-węgierskiej na nowo. Liczne stowarzyszenia i inicjatywy polsko-węgierskie powstały w obu krajach.

    Wspólne członkostwo w Unii Europejskiej od 2004 roku i NATO wzmocniło fundamenty współpracy. Oba państwa aktywnie współpracują na forum międzynarodowym. Wspólne projekty kulturalne i gospodarcze rozwijają się dynamicznie.

    Obchody Dnia Przyjaźni

    Co roku 23 marca miasta Polski i Węgier są naprzemiennie gospodarzami święta przyjaźni. W uroczystościach uczestniczą prezydenci obu państw. Organizowane są koncerty, wystawy i konferencje naukowe.

    Pandemia koronawirusa w latach 2020-2021 uniemożliwiła tradycyjne obchody. Ambasadorowie przygotowali okolicznościowe przemówienia transmitowane online. Składano kwiaty przy pomnikach wspólnych bohaterów wojennych.

      Obszary Współpracy

      • Polityka europejska i bezpieczeństwo regionalne
      • Wymiana kulturalna i edukacyjna
      • Współpraca gospodarcza i inwestycje
      • Projekty infrastrukturalne i transportowe
      • Wspólne inicjatywy społeczne i młodzieżowe
      • Ochrona mniejszości narodowych

      Miejsca Pamięci i Symbole Przyjaźni

      W obu krajach znajdują się liczne miejsca upamiętniające wspólną historię. Pomniki, muzea i tablice pamiątkowe przypominają o bohaterach i ważnych wydarzeniach w dziejach przyjaźni.

      Najważniejsze Miejsca Pamięci

      Znajduje się na placu Bema w Warszawie. To tutaj w 1956 roku odbył się historyczny wiec. Zapoczątkował on węgierskie powstanie przeciwko sowieckim okupantom.

      Pomnik Gen. Bema w Warszawie

      W Sierakowie odbywają się wykłady o wspólnej historii. Muzeum organizuje spotkania i wystawy poświęcone polsko-węgierskiej przyjaźni.

      Muzeum Zamek Opalińskich

      W tym węgierskim mieście znajduje się tablica pamiątkowa prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Park otrzymał nazwę Park Przyjaźni Polsko-Węgierskiej.

      Park Przyjaźni w Veszprém

      Tablice pamiątkowe upamiętniają Henryka Sławika i Józsefa Antalla w obu stolicach. Identyczne pomniki znajdują się w Warszawie i Budapeszcie. Symbolizują polsko-węgierską przyjaźń i solidarność.

      Kultura i Edukacja: Filary Współczesnej Przyjaźni

      Wymiana kulturalna między Polską a Węgrami kwitnie w XXI wieku. Oba kraje organizują festiwale, wystawy i koncerty promujące wzajemną kulturę. Centrum Węgierskie w Krakowie działa od 2001 roku.

      Projekty edukacyjne angażują młodzież z obu krajów. Wymiana szkolna i programy stypendialnych pozwalają młodym ludziom poznawać kulturę bratanków. To buduje fundamenty przyjaźni na przyszłość.

      Dołącz do Społeczności Miłośników Historii

      Śledź nas w mediach społecznościowych i bądź na bieżąco z wydarzeniami związanymi z Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Dziel się swoimi przemyśleniami i odkryciami historycznymi!

      Hymn i Pieśni Przyjaźni

      W 1939 roku powstał Hymn polsko-węgierski autorstwa Janosa Huszara. Został wydobyty z zapomnienia przez konsula Andrzeja Kalinowskiego. Istnieje także Pieśń polsko-węgierska ze słowami Kazimierza Lubeckiego.

      Te utwory muzyczne są wykonywane podczas oficjalnych obchodów Dnia Przyjaźni. Przypominają o wspólnej historii i kulturowych powiązaniach między narodami.

      Zakończenie: Przyjaźń na Wieki

      Dzień przyjaźni polsko-węgierskiej obchodzony 23 marca to coś więcej niż ceremonialne święto. To żywe przypomnienie tysiącletniej historii wzajemnego wsparcia. Fenomen tej przyjaźni pozostaje niespotykanym przykładem w historii światowej.

      Od czasów średniowiecznych przez dramatyczne wydarzenia XX wieku aż po współczesność Polacy i Węgrzy pozostają wierni swojej bratniej więzi. Wspólne korzenie historyczne, wzajemna pomoc w najtrudniejszych chwilach i głęboka sympatia między narodami tworzą fundamenty tej niezwykłej relacji.

      Współczesna współpraca w ramach Unii Europejskiej i NATO pokazuje, że przyjaźń ta ma wymiar nie tylko historyczny, ale i przyszłościowy. Młode pokolenia kontynuują tradycję wzajemnego szacunku i współpracy.

      Pamiętajmy: Przyjaźń polsko-węgierska to nie tylko historia, ale żywa tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie. Każdy z nas może przyczynić się do jej pielęgnowania i rozwijania.
      Przyszłość przyjaźni polsko-węgierskiej młode pokolenia razem

      Niech słowa Stanisława Worcella pozostaną dla nas inspiracją: dwa wiekuiste dęby o splecionych korzeniach, których byt i czerstwość są sobie nawzajem warunkiem życia i zdrowia. Niech ta przyjaźń kwitnie przez kolejne stulecia.