Jerzy Różycki – 100-lecie matury w Wyszkowie: Hołd dla Geniusza Kryptologii

Setna rocznica matury Jerzego Różyckiego to niezwykła okazja, by przenieść się myślą do czasów, gdy świat wyglądał inaczej. Młodzieńcze marzenia, ambicje i odwaga były jednak dokładnie takie same jak dziś. W dniu 17 kwietnia w I Liceum Ogólnokształcącym im. C.K. Norwida w Wyszkowie odbyła się uroczystość upamiętniająca absolwenta Gimnazjum Koedukacyjnego Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem.

Jerzy Różycki, jako współtwórca sukcesu złamania szyfru Enigmy, realnie wpłynął na losy II wojny światowej. Ocenia się, że rozszyfrowanie Enigmy przyczyniło się do zwycięstwa aliantów. To osiągnięcie skróciło okrutną wojnę o dwa do trzech lat.

Oddajemy hołd tamtemu pokoleniu, które w trudnych czasach potrafiło zachować ducha wiedzy. Oddajemy hołd szczególnie wybitnemu kryptologowi Jerzemu Różyckiemu. Tymi słowy rozpoczęła się uroczystość w murach liceum.

Wyjątkowa uroczystość w murach liceum

O wyjątkowości uroczystości świadczy obecność dwóch sztandarów szkoły. Pierwszy reprezentuje obecne liceum. Drugi to sztandar dawnego gimnazjum, którego uczniem był Jerzy Różycki. To symboliczne połączenie przeszłości z teraźniejszością podkreśla ciągłość tradycji edukacyjnej w Wyszkowie.

Gości, licznie zgromadzonych w murach liceum, powitała dyrektor Dorota Piotrowicz. Obecne były władze Powiatu Wyszkowskiego i gmin znajdujących się na terenie powiatu. Przybył poseł Mariusz Popielarz oraz przedstawiciele Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego. Reprezentanci Kuratorium Oświaty w Warszawie zaszczycili wydarzenie swoją obecnością.

W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele powiatowych i gminnych jednostek organizacyjnych. Obecni byli także dyrektorzy, nauczyciele i uczniowie z całego powiatu. Zaproszenie przyjęli przedstawiciele Akademii Sztuki Wojennej i Politechniki Warszawskiej.

Na szczególne powitanie zasłużyła również Wyszkowska Rodzina Enigmy. W skład tego grona wchodzą Elżbieta Szczuka, Maciej Sarnacki, Krzysztof Arbaszewski, Leszek Marszał i Piotr Płochocki. To oni od lat dbają o pamięć wybitnego matematyka i kryptologa.

Matura Różyckiego – początek niezwykłej drogi

Dzisiejsza uroczystość jest punktem kulminacyjnym wydarzeń upamiętniających 100-lecie matury Jerzego Różyckiego. Był on znakomitym Polakiem, matematykiem i kryptologiem. Jako absolwent Gimnazjum Koedukacyjnego Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem, przeszedł do historii. Kontynuatorem tej szkoły jest I Liceum Ogólnokształcące im. C.K. Norwida w Wyszkowie.

Dyrektor Piotrowicz podkreśliła wagę tego momentu w życiu młodego Różyckiego. Sto lat temu młody Jerzy Różycki stawał przed egzaminem dojrzałości. Zamykał ważny etap swojej edukacji i otwierał drogę ku przyszłości. Ta przyszłość, choć wtedy jeszcze nieznana, okazała się być niezwykła.

Był to moment symboliczny. Talent, pracowitość i ciekawość świata zaczęły prowadzić go ku osiągnięciom o ogromnym znaczeniu. Dziś, wspominając jego maturę, nie celebrujemy jedynie szkolnego egzaminu sprzed stu lat. Oddajemy hołd drodze, która się od niego rozpoczęła.

To także okazja, by przypomnieć sobie, jak wielką siłę mają wiedza, determinacja i współpraca.

— Dorota Piotrowicz, dyrektor I LO w Wyszkowie

Odkrycie związku Różyckiego z Wyszkowem

W 2007 roku ukazała się książka Marka Grajka „Enigma. Bliżej prawdy". Z tej publikacji dowiedzieliśmy się, że Jerzy Różycki zdał maturę w Wyszkowie nad Bugiem. W archiwach Uniwersytetu Poznańskiego znajdują się dokumenty potwierdzające ten fakt.

W dokumentacji szkoły z lat dwudziestych XX wieku zachowały się arkusze ocen z nazwiskami uczniów. Jednak dokumenty te były bez innych szczegółowych danych. Dlatego z pomocą poznańskich archiwów mogliśmy potwierdzić związek Jerzego Różyckiego z gimnazjum w Wyszkowie.

Sylwetka kryptologa została zaprezentowana w publikacji o historii liceum. Wydano ją w 2014 roku z okazji stulecia „Norwida". Dziesięć lat temu odbyły się podniosłe uroczystości związane z dziewięćdziesiątą rocznicą matury Jerzego Różyckiego.

Zwyczajny chłopak o niezwyczajnych osiągnięciach

Jerzy Różycki, maturzysta rocznika 1926, był zwyczajnym chłopakiem. Sto lat temu spacerował po wyszkowskich ulicach. Dzielił z rówieśnikami te same młodzieńcze troski i nadzieje. Nie przypuszczał, jak wielkie wyzwanie i wielka odpowiedzialność czekają go w przyszłości.

Starosta Marzena Dyl zwróciła uwagę na uniwersalne przesłanie tej historii. Dzisiejsze obchody to radosne potwierdzenie, że pamięć o najwybitniejszych mieszkańcach wciąż żywa i nas jednoczy. Historia Jerzego Różyckiego uczy nas wszystkich, niezależnie od wieku czy profesji, że ciekawość świata i odwaga w myśleniu to klucze. Te klucze potrafią otworzyć każde, nawet najbardziej zaryglowane drzwi.

Zespołowy charakter pracy kryptologów

Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki podkreślali zespołowy charakter swojej niezwykłej pracy. Ich misja nie toczyła się na linii frontu. Działali w głębokiej tajemnicy i ciszy gabinetu. Zamiast siły ognia, postawili na logikę i matematykę.

Udowodnili, że ludzki umysł potrafi przełamać każdy, nawet najbardziej złożony schemat maszyny. Dla mieszkańców powiatu ta postać ma znaczenie szczególne. Choć los kierował Różyckiego w różne zakątki świata, to właśnie tutaj, nad Bugiem, spędził lata budujące fundament dorosłego człowieka.

W Wyszkowie Różycki dojrzewał intelektualnie. W murach szkoły, której kontynuatorem jest dzisiejsze liceum, krystalizowała się jego pasja. Tutaj hartował się jego intelekt. Jako wspólnota czujemy dumę, że nasza ziemia stała się dla niego domem w kluczowym czasie poszukiwania własnej drogi.

Prelekcje i wykłady o znaczeniu historycznym

Na uroczystość złożyły się cenne prelekcje i wykłady. Przedstawiciele Akademii Sztuki Wojennej przygotowali prezentację o narodzinach polskiej szkoły kryptologii. Dr Wioletta Mioduszewska oraz studenci Patryk Kamiński i Kacper Lenczewski poprowadzili prelekcję „Od wojny polsko-bolszewickiej do Enigmy – Biuro Szyfrów i narodziny polskiej szkoły kryptologii".

O tym, jak doszło do złamania Enigmy, opowiedział dr Maksym Kempiński z Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu. Jego wykład ujawnił fascynujące szczegóły pracy polskich kryptologów. Nauczyciel wyszkowskiego liceum Janusz Kosiński przypomniał, że Jerzy Różycki był nie tylko kryptologiem.

Wszechstronność Różyckiego jako naukowca

Różycki obronił pracę magisterską z filozofii w zakresie matematyki. Kilka lat później ukończył również studia z filozofii w zakresie geografii. Ta wszechstronność intelektualna świadczy o jego niezwykłej ciekawości świata i głębokiej potrzebie zrozumienia otaczającej rzeczywistości.

Niestety, do Wyszkowa nie mógł przyjechać dr Marek Grajek. Jest on historykiem, matematykiem i kryptologiem. Uznawany jest za wybitnego eksperta w dziedzinie łamania niemieckich szyfrów. Podążając śladami polskich kryptologów, kilkukrotnie odwiedzał Wyszków. Tym razem skierował do zgromadzonych kilka słów za pomocą nagrania wideo.

O ciekawym szkolnym fotograficznym projekcie opowiedziała nauczycielka historii Agnieszka Głowacka. Projekt upamiętnia czasy z minionej epoki poprzez współczesną rekonstrukcję fotograficzną.

„Miłość i tajemnica" – historia wielkiego uczucia

„Miłość i tajemnica" to nie tytuł hollywoodzkiego filmu szpiegowskiego. To widowisko artystyczne przygotowane na tę szczególną uroczystość przez uczniów i nauczycieli liceum. Marzena Deluga i Agnieszka Łazicka-Andrusiuk pokierowały tym przedsięwzięciem.

Scenariusz napisało życie i wielka miłość Jerzego Różyckiego do żony Barbary. „Kocham Cię, Basiu, miłością, jaka dotychczas w książkach tylko spotykałem" – pisał w jednym z listów. Odnajdujemy je we wspomnianej książce Elżbiety Szczuki poświęconej Jerzemu Różyckiemu.

Kocham Cię, Basiu, miłością, jaka dotychczas w książkach tylko spotykałem.

— Fragment listu Jerzego Różyckiego do żony

Po te wyjątkowe listy sięgnęła młodzież. Przeplatali je pięknymi piosenkami, podkreślając miłosny nastrój. Wzruszenie publiczności było widoczne. Jerzy Różycki i Maria Barbara Majka pobrali się w 1938 roku. Rok później urodził się ich syn Jan Janusz.

Tragiczny koniec historii miłosnej

Niestety, rodzinę rozdzieliła wojna. W 1942 roku kryptolog zginął w katastrofie statku na Morzu Śródziemnym. Wypadek miał miejsce w pobliżu Balearów. To tragiczne zakończenie życia człowieka, który pomógł skrócić wojnę i uratować miliony istnień ludzkich.

Konkursy i turnieje upamiętniające Różyckiego

Piątkowa uroczystość była okazją do podsumowania konkursów i turniejów. Zostały one zorganizowane z okazji setnej rocznicy matury Jerzego Różyckiego. Liceum zorganizowało konkurs matematyczno-informatyczny, który cieszył się dużym zainteresowaniem.

Konkurs matematyczno-informatyczny – wyniki

Konkurs plastyczny „Włącz tryb geniusza"

Starostwo Powiatowe zaprosiło do udziału w konkursach wideo oraz plastycznym. Konkurs plastyczny „Włącz tryb geniusza" przyniósł wiele wartościowych prac młodych artystów z całego powiatu.

Turniej piłkarski Algorytm Cup

W mijającym tygodniu Jerzego Różyckiego odbył się turniej piłkarski Algorytm Cup. Pierwsze miejsce zajęło I LO. Drugie miejsce przypadło CEZiU „Kopernik". Trzecie miejsce zdobył ZS nr 1.

Upamiętnienie Różyckiego w przestrzeni Wyszkowa

Imię kryptologa nadano rondu zlokalizowanemu w pobliżu szkoły. Znajdująca się w parku ławeczka Jerzego Różyckiego jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście. Od kilku lat organizowane są różne konkursy i turnieje upamiętniające wybitnego kryptologa.

Pamięć o Jerzym Różyckim jest nie tylko pielęgnowana. Jest też twórczo rozwijana i przekazywana w sposób nowoczesny i inspirujący. Tegoroczny kwietniowy tydzień poświęcony Jerzemu Różyckiemu był pełen wspaniałych wydarzeń. Łączyły one siły szkół ponadpodstawowych i podstawowych z terenu powiatu wyszkowskiego.

Elżbieta Szczuka – strażniczka pamięci

Za popularyzację postaci Jerzego Różyckiego Dorota Piotrowicz szczególnie podziękowała Elżbiecie Szczuce. Jest ona autorką książki „Jerzy Różycki. Jeden z pogromców Enigmy". Jej zaangażowanie i pasja w upowszechnianiu wiedzy o kryptologu są niezwykłe.

Po części oficjalnej pod tablicą poświęconą Jerzemu Różyckiemu złożono kwiaty. Elżbieta Szczuka poprowadziła spacer śladami Jerzego Różyckiego. Uczestnicy mogli poznać miejsca związane z młodością wybitnego matematyka.

Inspiracja dla młodego pokolenia

Starosta Marzena Dyl zwróciła się bezpośrednio do młodzieży. Pamiętajcie o maturzyście z Wyszkowa. Pokazał on, że rzetelna wiedza potrafi rozbić najtrwalszy mur. Bądźcie dumni, że uczycie się w miejscu, które ukształtowało jednego z najbardziej pasjonujących ludzi w naszej najnowszej historii.

Niech postać Jurka przypomina wam, że wielkie rzeczy najczęściej biorą się z pasji. Biorą się z wiary w to, że każdy z was może napisać ciąg dalszy tej opowieści. Młodzi ludzie z powiatu wyszkowskiego mają wyjątkową możliwość czerpania inspiracji z lokalnej historii.

Za chwilę matura tegorocznych absolwentów

Uroczystość poprowadzili tegoroczni maturzyści Magdalena Szczytowska i Bartosz Wyszyński. Z egzaminem zmierzą się już za kilka dni. Dla wielu z nich Jerzy Różycki jest prawdziwą inspiracją. Jest przykładem wykorzystania wiedzy, współpracy i poświęcenia dla wspólnego dobra.

Życzymy wszystkim tegorocznym maturzystom i uczniom ILO, aby te wartości towarzyszyły im przez całe życie.

— Magdalena Szczytowska i Bartosz Wyszyński, maturzyści 2025

Pamięć o Jerzym Różyckim w Wyszkowie przekracza ramy lokalnej historii. To uniwersalne przesłanie o sile wiedzy, determinacji i odwagi. Młodzi ludzie uczący się dziś w tym samym miejscu co wybitny kryptolog mają szansę kontynuować jego dziedzictwo intelektualne.

Dziedzictwo, które trwa

Uroczystość upamiętniająca setną rocznicę zdania matury przez Jerzego Różyckiego pokazała, jak ważna jest pamięć historyczna. Wyszków nad Bugiem ma prawo być dumny z absolwenta, który wpłynął na losy II wojny światowej. Jego praca nad złamaniem szyfru Enigmy przyczyniła się do zwycięstwa aliantów.

Czas spędzony w Gimnazjum Koedukacyjnym Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie ukształtował młodego Różyckiego. Tutaj rozwijał swoją pasję do matematyki i kryptologii. W murach tej szkoły hartował się jego intelekt przed przyszłymi wyzwaniami.

Wspólnota edukacyjna Wyszkowa kontynuuje misję kształcenia młodych umysłów. Inspiruje się przykładem wybitnego absolwenta. Historia Jerzego Różyckiego przypomina, że każdy uczeń może dokonać rzeczy wielkich. Potrzeba do tego wiedzy, determinacji i wiary we własne możliwości.

Pamięć o pogromcach Enigmy żyje nie tylko w Wyszkowie. Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu, Wielopolski Urząd Marszałkowski i inne instytucje tworzą rodzinę pamięci. Wspólnie dbają o to, by młode pokolenia znały historię polskich kryptologów i ich niezwykłego wkładu w zwycięstwo nad nazizmem.

Jerzy Różycki wraz z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim zapisali się w historii świata. Ich matematyczny geniusz i praca zespołowa pokazały, że polski wkład w zwycięstwo II wojny światowej był kluczowy. Setna rocznica matury w Wyszkowie to doskonała okazja, by o tym przypomnieć.